آرتروز مفصل شانه یا استئوآرتریت مفصل گلنوهومرال زمانی ایجاد می‌شود که غضروف محافظ سطوح مفصل به‌تدریج دچار فرسایش و تخریب شود. این تغییرات می‌تواند باعث درد، خشکی و کاهش دامنه حرکتی شانه شود و انجام فعالیت‌هایی مانند لباس پوشیدن، برداشتن اجسام یا بالا بردن دست را دشوار کند.
اگرچه آرتروز شانه نسبت به آرتروز زانو و لگن کمتر دیده می‌شود، اما در صورت پیشرفت می‌تواند عملکرد شانه را به شکل قابل‌توجهی محدود کند. تشخیص علت درد شانه اهمیت زیادی دارد، زیرا مشکلاتی مانند آسیب روتاتورکاف، التهاب تاندون‌ها یا بیماری‌های گردن نیز می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند.
آرتروز مفصل شانه چیست؟
مفصل اصلی شانه، یعنی مفصل گلنوهومرال، از سر استخوان بازو و حفره گلنوئید کتف تشکیل شده است. سطح این استخوان‌ها با غضروف پوشیده شده تا حرکت مفصل نرم و کم‌اصطکاک باشد.
در آرتروز، غضروف به‌تدریج نازک و تخریب می‌شود و فاصله طبیعی بین سطوح مفصل کاهش پیدا می‌کند. در مراحل پیشرفته، تغییرات استخوانی و تشکیل زائده‌های استخوانی نیز ممکن است ایجاد شود و درد و محدودیت حرکتی را افزایش دهد.
تماس با دکتر پویان علوی نژاد: ۰۶۱-۳۳۹۱۶۲۳۳
علائم آرتروز شانه چیست؟
علائم آرتروز شانه معمولاً به‌تدریج ایجاد می‌شوند و با پیشرفت بیماری می‌توانند فعالیت‌های روزمره را محدود کنند. شدت علائم در افراد مختلف یکسان نیست و ممکن است یافته‌های تصویربرداری نیز همیشه با شدت درد بیمار مطابقت نداشته باشند.
درد شانه
درد معمولاً در عمق مفصل احساس می‌شود و ممکن است هنگام حرکت دادن دست، بلند کردن اجسام یا انجام فعالیت‌های بالای سر تشدید شود. در برخی افراد، درد شبانه نیز وجود دارد و می‌تواند خواب را مختل کند.
خشکی و کاهش دامنه حرکتی
با پیشرفت آرتروز، حرکت شانه محدودتر می‌شود و انجام حرکاتی مانند بالا بردن دست، چرخاندن آن یا رساندن دست به پشت بدن دشوارتر خواهد شد. کاهش حرکت غیرفعال و فعال شانه نیز می‌تواند در معاینه به تشخیص کمک کند.
صدا دادن یا احساس ساییدگی مفصل
برخی بیماران هنگام حرکت دادن شانه احساس تق‌تق، صدای مفصل یا ساییدگی دارند. این علائم به‌تنهایی برای تشخیص آرتروز کافی نیستند و باید همراه با معاینه و یافته‌های تصویربرداری بررسی شوند.
بیشتر بخوانید: آرتروز چیست؟ علائم و علل بوجود آمدن آن
علت آرتروز مفصل شانه چیست؟
آرتروز شانه می‌تواند اولیه باشد یا در نتیجه عوامل دیگری ایجاد شود. سن، آسیب قبلی، استفاده مکرر از مفصل و برخی بیماری‌های زمینه‌ای از عواملی هستند که می‌توانند با ایجاد یا پیشرفت آرتروز شانه ارتباط داشته باشند.
افزایش سن
با افزایش سن، احتمال تغییرات فرسایشی غضروف و استخوان بیشتر می‌شود. با این حال، بالا رفتن سن به‌تنهایی به معنای ابتلا به آرتروز علامت‌دار نیست و عوامل دیگری نیز در بروز بیماری نقش دارند.
آسیب یا ضربه به شانه
شکستگی، دررفتگی یا سایر آسیب‌های مهم شانه می‌توانند در سال‌های بعد زمینه ایجاد آرتروز پس از آسیب را فراهم کنند. بنابراین سابقه آسیب قبلی در ارزیابی بیمار اهمیت دارد.
استفاده مکرر و فشار طولانی‌مدت
فعالیت‌های ورزشی یا شغلی تکراری می‌توانند در برخی افراد با تغییرات مفصل شانه ارتباط داشته باشند. با این حال، هر نوع استفاده زیاد از شانه الزاماً به آرتروز منجر نمی‌شود و علت درد باید به‌صورت دقیق مشخص شود.
بیماری‌ها و مشکلات همراه
برخی بیماری‌های التهابی، آسیب‌های روتاتورکاف، بی‌ثباتی مزمن شانه و بعضی مشکلات دیگر می‌توانند باعث تغییرات مفصل یا نوع متفاوتی از آرتروپاتی شوند. به همین دلیل تشخیص نوع دقیق درگیری پیش از انتخاب درمان اهمیت دارد.
راهکار های جلوگیری از آرتروز
آرتروز شانه چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص آرتروز فقط بر اساس درد شانه انجام نمی‌شود. پزشک ابتدا درباره محل و مدت درد، سابقه آسیب، فعالیت‌های روزمره و میزان محدودیت حرکتی سؤال می‌کند و سپس دامنه حرکتی، قدرت عضلات و سایر علائم شانه را بررسی می‌کند.
در بیشتر موارد، رادیوگرافی ساده شانه برای بررسی کاهش فضای مفصل، زائده‌های استخوانی و سایر تغییرات آرتروزی اهمیت دارد. MRI، CT یا سونوگرافی نیز در شرایط خاص، به‌ویژه برای بررسی روتاتورکاف، استخوان و برنامه‌ریزی پیش از جراحی، ممکن است درخواست شوند.
آیا MRI برای تشخیص آرتروز شانه لازم است؟
MRI برای همه بیماران مبتلا به آرتروز شانه ضروری نیست. در بسیاری از موارد، شرح حال، معاینه و رادیوگرافی اطلاعات اصلی تشخیصی را فراهم می‌کنند؛ اما اگر پزشک به آسیب همزمان تاندون‌ها یا ساختارهای دیگر شک داشته باشد، MRI یا تصویربرداری تکمیلی می‌تواند مفید باشد.
درمان آرتروز مفصل شانه چگونه است؟
درمان به شدت علائم، میزان محدودیت حرکتی، وضعیت مفصل و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. در مراحل اولیه معمولاً درمان‌های غیرجراحی بررسی می‌شوند و در صورت باقی ماندن درد و محدودیت شدید، گزینه‌های جراحی مطرح خواهند شد.
اصلاح فعالیت و کاهش فشار روی شانه
کاهش موقت فعالیت‌هایی که درد را تشدید می‌کنند می‌تواند به کنترل علائم کمک کند. این کار به معنی بی‌حرکتی طولانی‌مدت شانه نیست؛ حفظ حرکت مناسب مفصل و جلوگیری از خشکی اهمیت دارد.
فیزیوتراپی و تمرین درمانی
تمرین‌های مناسب می‌توانند به حفظ یا بهبود دامنه حرکتی و تقویت عضلات اطراف شانه کمک کنند. برنامه فیزیوتراپی باید متناسب با وضعیت مفصل و میزان درد تنظیم شود و انجام تمرین‌های شدید یا نامناسب می‌تواند علائم را بیشتر کند.
داروهای کنترل درد
در صورت مناسب بودن شرایط بیمار، پزشک ممکن است داروهای مسکن یا داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی را برای کنترل کوتاه‌مدت درد توصیه کند. انتخاب دارو باید با توجه به بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای همزمان و خطر عوارض انجام شود.
تزریق داخل مفصل
در برخی بیماران، تزریق کورتیکواستروئید داخل مفصل می‌تواند برای مدت کوتاه به کاهش درد و بهبود عملکرد کمک کند. این روش درمان قطعی آرتروز نیست و مناسب بودن آن باید بر اساس شرایط بیمار تعیین شود.
در مورد تزریق اسید هیالورونیک نیز شواهد فعلی از اثربخشی آن در آرتروز گلنوهومرال حمایت قوی نمی‌کنند؛ بنابراین نباید آن را به‌عنوان درمان قطعی یا مؤثر برای همه بیماران معرفی کرد.
بیشتر بخوانید: آرتروز زانو
چه زمانی جراحی آرتروز شانه لازم می‌شود؟
اگر درد و محدودیت عملکردی با درمان‌های غیرجراحی کنترل نشود و تغییرات مفصل شدید باشد، جراحی ممکن است مطرح شود. تصمیم برای جراحی بر اساس شدت علائم، یافته‌های تصویربرداری، وضعیت روتاتورکاف، سن و سطح فعالیت بیمار گرفته می‌شود.
تعویض مفصل شانه
تعویض مفصل شانه یکی از گزینه‌های جراحی برای آرتروز پیشرفته است. در تعویض کامل مفصل، سطوح آسیب‌دیده مفصل با اجزای مصنوعی جایگزین می‌شوند تا درد کاهش پیدا کرده و عملکرد شانه بهبود یابد.
تعویض معکوس مفصل شانه
در بیمارانی که آرتروز همراه با اختلال قابل‌توجه روتاتورکاف دارند یا شرایط خاص دیگری وجود دارد، ممکن است تعویض معکوس مفصل شانه در نظر گرفته شود. در این روش جایگاه اجزای کروی و کاسه‌ای مفصل نسبت به تعویض آناتومیک تغییر می‌کند.
| روش درمان | کاربرد کلی | نکته مهم |
|---|---|---|
| اصلاح فعالیت | کاهش درد و فشار روی مفصل | بی‌حرکتی طولانی‌مدت توصیه نمی‌شود |
| فیزیوتراپی | حفظ حرکت و تقویت عضلات | برنامه باید متناسب با شرایط بیمار باشد |
| دارو | کنترل درد و التهاب | انتخاب دارو به وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد |
| تزریق کورتیکواستروئید | کاهش کوتاه‌مدت درد در برخی بیماران | درمان قطعی آرتروز نیست |
| تعویض کامل مفصل | آرتروز پیشرفته با درد و محدودیت قابل‌توجه | انتخاب بیمار اهمیت زیادی دارد |
| تعویض معکوس مفصل | برخی موارد همراه با اختلال روتاتورکاف | بر اساس شرایط مفصل و تاندون‌ها انتخاب می‌شود |
بیشتر بخوانید: درمان آرتروز؛ روش‌های کاهش درد و بهبود عملکرد مفاصل
آیا آرتروز شانه قابل پیشگیری است؟
همه موارد آرتروز شانه قابل پیشگیری نیستند، اما کاهش خطر آسیب و کنترل عوامل قابل اصلاح می‌تواند اهمیت داشته باشد. درمان مناسب آسیب‌های شانه، پرهیز از فشارهای تکراری نامتناسب و حفظ قدرت و دامنه حرکتی مفصل از اقدامات منطقی برای سلامت شانه هستند.
همچنین در صورت بروز درد مداوم پس از آسیب یا محدودیت حرکتی پیشرونده، ارزیابی پزشکی می‌تواند به تشخیص زودتر مشکل کمک کند.
تفاوت آرتروز شانه با آسیب تاندون چیست؟
آرتروز عمدتاً مفصل و غضروف آن را درگیر می‌کند، در حالی که آسیب روتاتورکاف یا سایر تاندون‌ها مربوط به بافت‌های نرم اطراف مفصل است. هر دو مشکل می‌توانند باعث درد و محدودیت حرکت شوند و حتی ممکن است همزمان وجود داشته باشند.
به همین دلیل، صرفاً بر اساس محل درد نمی‌توان نوع آسیب را مشخص کرد و معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری اهمیت دارد.
چه زمانی برای درد شانه باید به پزشک مراجعه کرد؟
درد شانه‌ای که مداوم است، دامنه حرکت را کاهش داده یا فعالیت‌های روزانه را مختل می‌کند، بهتر است ارزیابی شود. درد شدید و ناگهانی پس از آسیب، تغییر شکل مفصل، ناتوانی در حرکت دادن دست یا علائم همراه غیرمعمول نیز نیازمند بررسی سریع‌تر هستند.
در صورت تب و علائم عفونت همراه با درد شدید شانه یا شک به دررفتگی، ارزیابی فوری پزشکی اهمیت دارد.
رضایت از دکتر پویان علوی نژاد
درمان آرتروز شانه توسط دکتر پویان علوی نژاد
دکتر پویان علوی نژاد، متخصص ارتوپدی در اهواز، پس از بررسی علائم، سابقه آسیب، معاینه مفصل و در صورت نیاز تصاویر رادیولوژی یا سایر روش‌های تصویربرداری، علت درد و میزان درگیری شانه را ارزیابی می‌کند. در سایت ایشان نیز درمان مشکلات مفصل شانه و جراحی‌های مرتبط با تعویض مفصل شانه در حوزه خدمات معرفی شده است.
تماس با دکتر پویان علوی نژاد: ۰۶۱-۳۳۹۱۶۲۳۳
انتخاب روش درمان برای هر بیمار متفاوت است و می‌تواند از اصلاح فعالیت و توان‌بخشی تا درمان‌های دارویی، تزریق یا در موارد پیشرفته‌تر جراحی متغیر باشد. تصمیم درباره نیاز به جراحی و نوع آن پس از بررسی شرایط فرد و شدت آسیب گرفته می‌شود.
سوالات متداول
آرتروز باعث تغییرات فرسایشی مفصل می‌شود و درمان‌ها بیشتر با هدف کاهش درد و حفظ عملکرد انجام می‌شوند. در موارد پیشرفته، تعویض مفصل می‌تواند گزینه جراحی باشد.
ورزش مناسب و کنترل‌شده معمولاً بخشی از درمان است و می‌تواند به حفظ حرکت و قدرت شانه کمک کند. نوع و شدت تمرین باید با توجه به وضعیت مفصل انتخاب شود.
خیر. تزریق کورتیکواستروئید ممکن است در برخی بیماران برای مدت کوتاه درد و محدودیت عملکرد را کاهش دهد، اما باعث از بین رفتن آرتروز نمی‌شود.
وقتی درد و محدودیت عملکرد شدید باشد و درمان‌های غیرجراحی نتوانند علائم را به اندازه کافی کنترل کنند، تعویض مفصل ممکن است مطرح شود. تصمیم نهایی به وضعیت مفصل و شرایط بیمار بستگی دارد.
جمع‌بندی
آرتروز مفصل شانه در اثر تخریب تدریجی غضروف مفصل ایجاد می‌شود و می‌تواند با درد، خشکی و کاهش دامنه حرکتی همراه باشد.
تشخیص دقیق معمولاً با معاینه و رادیوگرافی انجام می‌شود و در شرایط خاص، تصویربرداری تکمیلی برای بررسی تاندون‌ها یا برنامه‌ریزی جراحی کاربرد دارد.
درمان بسته به شدت بیماری از اصلاح فعالیت و فیزیوتراپی تا دارو، برخی تزریق‌ها و در موارد پیشرفته تعویض مفصل متغیر است.
انتخاب روش درمان باید بر اساس شرایط هر بیمار و با درنظرگرفتن شدت درد، میزان محدودیت حرکتی و وضعیت ساختارهای اطراف شانه انجام شود.